در فرهنگ ما از بوروکراسی نه به عنوان دیوان سالاری که به عنوان کاغذ بازی ، تعلل و نظام ناکارآمد سیاسی و اداری یاد می شود. البته این به معنی حذف این شیوه در اداره سازمان هایمان هم نیست! اگر فرض بگیریم شرایط پیرامونی و محیط نظام اداری ما ، همان وضعیت تبیین بوروکراسی توسط وبر است ، الزامات استقرار این نظام چیست ؟

  1. تخصصی شدن کارها.(تقسیم کار)
  2. ساختار قدرت مبتنی بر سلسله مراتب.
  3. اصول و قواعد شکل یافته رفتار (حاکمیت قوانین و مقررات و غیر شخصی بودن اداره امور)
  4. جدایی اعضای دستگاه اداری از مالکیت سازمان یا وسایل تولید.
  5. استخدام کارکنان بر اساس توانایی و دانش فنی.
  6. ضبط و نگهداری سوابق تصمیمات، اقدامات و مقررات اداری.

با این تفاسیر ماکس وبر و وضعیت حاضر ما ،کدام یک از اصول فوق در نظام اداری و سازمانهایمان که به بوروکراسی ( و بعضاً از نوع پیچیده اش !) متهم اند (!) پیاده شده است؟!

به شخصه فکر می کنم می نوشتیم : “بدون شرح ” سنگین تر بودیم. کافی است که یک مرور به بندهای این الگوی سیستمی ( بعبارتی یکپارچگی اش از اهمیت برخوردار است ، نه گزینشی برخورد کردن!) وبر بپردازیم و عمق فاجعه را با توجه به اتهماتی که به وبر وارد کرده‏ایم ، لمس نماییم :

الف – تقسیم کار و تخصصی شدن کارها. ( استرس تلفظ روی تخصصی شدن کارهاست!)

ب- ساختار قدرت مبتنی بر سلسله مراتب.  ( عاشق این واژه ساختار قدرت هستم ، ساختار قدرت مبتنی بر سلسله مراتب به معنی توزیع قدرت در سلسله مراتب است ، نه تجمیع قدرت در برخی از بخشها و حذف قدرت از بخشهای دیگر!- بعضی از مدیران ارشد دیوانه بار دوست دارند که خود فرمانده باشند و الباقی در سلسله مراتب سرباز! با این تفسیر سلسله مراتبی وجود ندارد، سلسله مراتب ساختار قدرت به معنی توزیع هدفمند قدرت از رده ارشد به رده میانی و عملیاتی است. البته این بحث مفصلی است، در نگاه فلسفی و جامعه شناسی استوارت در “چارچوب های قدرت” مفصل به ساختار قدرت پرداخته است و می شود با یک نگاه روانشناختی تعمیم آنرا در ساختار اداری خودمان تحلیل نماییم.)

ج- اصول و قواعد شکل یافته رفتار (حاکمیت قوانین و مقررات و غیر شخصی بودن اداره امور) . این حاکمیت قانون و مقررات در حوزه رفتاری در سازمان که از بدیهی ترین موارد منقضی نظام اداری ما است. علیرغم وجود نهادهایی چون حسابرسی داخلی ، بازرسی و…. استقرار اصول و قواعد تقریباً  شبیه صحنه سازی قاتلین در محل ارتکاب قتل است. لباس اصول و قواعد بر تن بی قانونی ها کردن و مهر تایید توسط ناظرین جنایتی است که برای همه دیگر عادی  شده است ، شبیه همان قصه خرید یک چوب کبریت به مبلغ بهره رباخواران!

د- استخدام کارکنان بر اساس توانایی و دانش فنی. واقعاً بدون شرح

ه- ضبط و نگهداری سوابق تصمیمات، اقدامات و مقررات اداری. بدون شرح!